Spierbevangenheid is een aandoening die ook wel als "tying up" of maandagziekte bekend staat. Met name de laatste benaming geeft de kern van de aandoening goed aan. In de tijd dat paarden nog hoofdzakelijk voor het dagelijkse werk op het land werden gebruikt kwam de aandoening meestal op maandag voor. Tijdens het begin van het werk na de rustdag in het weekend, werden de paarden stokstijf en konden niet meer verder.

Ontstaan
Bij de typische "maandagziekte" is de aandoening het gevolg van een te grote hoeveelheid energie die zich in de spiercel heeft opgehoopt. Dit komt voor op momenten dat het paard met het voer (grote) hoeveelheden energie opneemt, maar dit niet hoeft te gebruiken voor het verrichten van arbeid. De energie uit het voer wordt dan opgeslagen als "reserve energie", voor als er weer arbeid verricht moet worden. Om te kunnen worden gebruikt voor het bewegen, moet de opgeslagen energie eerst verbrand worden. Deze verbranding vindt onder normale omstandigheden plaats door gebruik te maken van zuurstof dat in de spieren aanwezig is. Als er echter heel veel reserve energie moet worden verbrand, is er niet voldoende zuurstof en vindt de rest van de verbranding zonder zuurstof plaats. Bij deze vorm van verbranding wordt zuur gevormd dat de celwanden kapot kan maken. U kunt het gevoel bij uw paard dan het beste vergelijken met ernstige spierpijn bij uzelf. Spierbevangenheid kan overigens ook een symptoom zijn van een ziekte van het paard, zoals bijvoorbeeld EPSSM (Equine Polysacharide Storage Myopathy), een erfelijke ziekte die voorkomt bij onder andere Quarter Horses en Paint Horses, of het gevolg zijn van o.a. voedingstekorten (met name vitamine E en selenium), trainingsfouten en vergiftiging met bepaalde planten. Spierbevangenheid kan veel verschillende oorzaken hebben en is daardoor een ingewikkelde aandoening waar ook nu nog steeds veel onderzoek naar gedaan wordt. 

Symptomen
Tegenwoordig komt spierbevangenheid nog veel voor, met name in de vorm die zich minder extreem uit en die we "tying up" noemen. Bijvoorbeeld op de dag na een concours of na zwaar werk in het weekend. Het uit zich door het stijf gaan lopen, zo'n 10 tot 20 minuten na het begin van het werk. Vrijwel altijd is aan dit werk een periode van (relatieve) rust voorafgegaan zonder dat de hoeveelheid voer is teruggenomen. Paarden op een hoog specifiek trainingsniveau zijn namelijk gevoeliger; de marge is bij verandering zeer krap. Dit kan dus al snel gebeuren als u een paar dagen niet rijdt door bijvoorbeeld ziekte of feestdagen. Oppassen dus! De symptomen bij ernstige spierbevangenheid zijn: het paard wordt volledig stijf, gaat zweten, heeft een versnelde ademhaling, pijnlijke rugspieren en soms zien we rode urine. Verder zien we vaak dat het stro in de stal naar de achterbenen is gekrabd.

Let op
De symptomen van spierbevangenheid kunnen makkelijk worden verward met die van koliek en daar schuilt een risico in: bij spierbevangenheid heeft "er doorheen lopen" een averechtse werking, terwijl bij koliek wandelen juist geadviseerd wordt. En nog een waarschuwing: lang niet altijd is het beeld zo duidelijk als hierboven beschreven is, waarschuw bij twijfel dan ook altijd een dierenarts. Door middel van een bloedonderzoek kan uw dierenarts de diagnose vast stellen.

Therapie
Het paard moet niet meer bewegen dan absoluut noodzakelijk is om naar de stal terug te komen. Beter nog is om het paard ter plekke te laten staan of op transport te zetten. Dwing het paard vooral niet om er "doorheen" te lopen. De behandeling van de dierenarts zal er op gericht zijn de spanning op de spieren te verminderen, de ontsteking te remmen, de pijn te stillen en de schadelijke stoffen te neutraliseren. Het herstel duurt vaak enkele weken of langer. In deze periode is het van belang om de ontstane schade te herstellen en om herhaling te voorkomen. Het allerbelangrijkste is een strikte voerbeperking in combinatie met aangepaste beweging. Ook het langdurig verstrekken van anti-oxidanten in combinatie met een vitamine-E/selenium verbinding heeft hier een belangrijke functie.

Onderstaand schema kunt u gebruiken als leidraad. Geen enkel paard is hetzelfde en elk paard zal dus ook anders reageren. De essentie van de behandeling is steeds: probeer met de beweging de hoeveelheid energie die u met het voer geeft voor te blijven. Er mag zich geen energie in de cellen opstapelen. Raadpleeg bij twijfel altijd uw dierenarts.

Preventie
Het allerbelangrijkste is om arbeid regelmatig te verrichten, het werk goed op- en af te bouwen en stress zoveel als mogelijk te voorkomen. In combinatie hiermee moet er ten alle tijden worden voorkomen dat in perioden van rust of minder arbeid teveel wordt gevoerd. Vitamine-E/selenium verbindingen hebben een positieve werking op de stofwisseling van de spieren en kunnen een bijdrage leveren aan het voorkomen van spierbevangenheid. Ook het voeren van een vet- en vezelrijk rantsoen met een beperkt zetmeel- en suikergehalte heeft vaak een positief effect.

Ondersteunende ingrediënten zijn o.a.: Vitamine E, Selenium, {anti-oxidanten}, Gist en Organisch zwavel.